Hiệp Hòa phát triển làng nghề truyền thống trồng dâu nuôi tằm

Nằm ở vị trí ven sông Cầu, một số làng cổ của huyện Hiệp Hòa đã phát triển nghề trồng dâu nuôi tằm, góp phần bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa của mảnh đất giàu truyền thống văn hiến nằm hiền hòa bên dòng sông Cầu.

Nghề trồng dâu nuôi tằm ở xã Mai Đình có cách đây hơn 100 năm, trong đó chủ yếu ở làng Mai Thượng. Nghề này đã mang lại cuộc sống no đủ cho người dân trên mảnh đất còn nhiều khó khăn này. Trong làng, hộ nào không ươm tơ thì cũng trồng dâu, nuôi tằm.

 

Lợi ích kinh tế của nghề này đã được dân gian tổng kết bằng câu: “nuôi lợn cả năm không bằng nuôi tằm một lứa”, bởi nó mang lại 70% thu nhập cho người dân. Nghề trồng dâu, nuôi tằm đòi hỏi thời gian nghiêm ngặt, quy trình chặt chẽ, lao động nhẹ nhàng và có kỹ thuật cao. Bởi khi tằm trải qua các giai đoạn trưởng thành với 4 thời kỳ ngủ, tằm bắt đầu ăn rỗi. Kinh nghiệm của người nuôi tằm cho rằng, để tằm nhả tơ, đóng kén đều thì thường phải đảm bảo 2h cho tằm ăn một lần sau khi đã hết các thời kỳ ngủ. Một khâu không kém phần quan trọng đó là khi tằm chín vàng, được bắt lên né đóng kén phải thật nhanh tay để tằm tránh khỏi cay mắt. Ngoài ra, khâu cuối cùng để có sản phẩm đạt chất lượng là khi tằm đang đóng kén, người nuôi phải “hong nắng” và “sưng sấy” sao cho kén khô, thơm và khi ươm kén không bị tan, cho sợi tơ vàng óng, thuận lợi cho người ươm tơ. Trồng dâu – nuôi tằm – ươm tơ là sự gắn kết hài hòa, không thể tách rời, tằm vàng chỉ ăn lá dâu và chỉ con tằm ấy mới nhả sợi tơ vàng óng, mềm mại, mát rượi. Điều này, người dân làng Mai Thượng biết rõ hơn ai hết nên đã rất chú trọng đến khâu trồng dâu. Lá dâu phải sạch, không được trồng gần ruộng trồng thuốc lào, ớt hay cây trồng khác mà có hơi mùi thuốc sâu là coi như lá dâu ấy không đảm bảo chất lượng. Xã Mai Đình có tổng diện tích đất tự nhiên hơn 700ha, trong đó có gần 500ha trồng dâu và có hơn 300 hộ trồng dâu nuôi tằm, tập trung ở các thôn Mai Hạ, Mai Trung, Mai Thượng. Tổng thu nhập từ nghề trồng dâu nuôi tằm chiếm từ 20- 25% tổng thu ngân sách của xã. Từ nghề này, đời sống nhân dân khởi sắc, tỷ lệ hộ nghèo giảm đáng kể.

Ngoài xã Mai Đình, nghề nuôi tằm ươm tơ còn phát triển ở xã Hợp Thịnh từ lâu đời. Hiện Hợp Thịnh có hơn 1.400 hộ trồng dâu nuôi tằm với khoảng hơn 40 ha. Từng trải qua những thăng trầm, có lúc tưởng chừng mai một, song họ vẫn kiên trì gìn giữ nghề truyền thống của cha ông để lại. Thôn Ninh Tào là nơi có diện tích trồng dâu lớn nhất xã. Hầu như nhà nào trong thôn cũng nuôi tằm. Cùng với thôn Ninh Tào, một số thôn khác trong xã như Đa Hội, Đồng Đạo, Hương Ninh hay các xã ven sông như Quang Minh, Đại Thành có bãi bồi bởi phù sa sông Cầu vẫn giữ nghề trồng dâu, nuôi tằm, không chỉ bởi vùng đất ở đây rất thích hợp với cây dâu và mà còn vì nghề này đã đem lại sự no ấm cho nhiều hộ dân ven dòng sông Cầu.

 

Từ năm 2010, UBND tỉnh Bắc Giang đã có Quyết định cấp Giấy chứng nhận làng nghề truyền thống cho nghề nuôi tằm, ươm tơ của làng Mai Thượng, xã Mai Đình. Ngoài ý nghĩa tôn vinh nghề truyền thống, việc cấp Giấy chứng nhận làng nghề truyền thống cho nghề nuôi tằm, ươm tơ còn góp phần quan trọng trong việc bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa của mảnh đất giàu truyền thống văn hiến nằm hiền hòa bên dòng sông Cầu.

Với tiềm năng, thế mạnh của làng nghề truyền thống, nghề trồng dâu nuôi tằm đang đứng trước cơ hội về mở rộng hợp tác đầu tư sản xuất cho người dân, doanh nghiệp trong và ngoài nước; qua đó, tạo ra sản phẩm độc đáo từ tơ tằm và tăng giá trị cho ngành dệt may Việt Nam; đồng thời nâng cao vị thế làng nghề, tăng thu nhập cho người dân nơi đây, góp phần gìn giữ và phát triển làng nghề theo hướng bền vững.

Nguyễn Phương