Người cán bộ lão thành cách mạng sinh ra từ làng Đỏ

Nói đến vùng đất An toàn khu II Hiệp Hòa không thể không nhắc đến người cán bộ lão thành cách mạng Nguyễn Thanh Quất- nguyên Ủy viên Trung ương Đảng, nguyên Bí thư Tỉnh uỷ Hà Bắc (cũ). Bởi ông là người con của mảnh đất anh hùng đó, của xóm Đỏ kiên trung và nồng nàn lòng yêu nước. Và cũng bởi, ông là nhân chứng sống của lịch sử ATK II, là người trực tiếp được giác ngộ, đi theo cách mạng từ thuở thiếu niên.

Ở tuổi xưa nay hiếm nhưng ông Nguyễn Thanh Quất luôn khiến bất kỳ ai gặp đều nể phục bởi sự tinh tường, minh mẫn và một trí nhớ tuyệt vời. Vì thế những câu chuyện ông kể về xóm Đỏ, về những ngày giác ngộ cách mạng của người dân quê ông rất sống động, lôi cuốn.

Chân dung ông Nguyễn Thanh Quất.

Với tinh thần sớm giác ngộ cách mạng của người dân Vân Xuyên mà nơi đây đã trở thành địa chỉ đỏ, nơi đi- về, đứng chân an toàn của các đồng chí cán bộ cấp cao của Đảng. Tháng 8 năm 1938, đánh dấu sự kiện quan trọng khi xã Hoàng Vân vinh dự được đón đồng chí Hoàng Quốc Việt về gây dựng cơ sở cách mạng. Lúc ấy, đồng chí Hoàng Quốc Việt là Bí thư Xứ uỷ Bắc Kỳ và được bố trí ở tại gia đình cụ đồ Ba (Ngô Văn Thấu). Từ ngôi nhà đơn sơ ấy, gia đình cụ đồ Ba đã chính thức trở thành cơ sở của Đảng, nơi chở che, nuôi giấu cán bộ. Cũng từ đây, đồng chí Hoàng Quốc Việt được con trai cụ đồ Ba là đồng chí Ngô Văn Hiệp bí mật đưa đi tuyên truyền, giác ngộ khắp các gia đình trong làng rồi lan sang các làng xung quanh. Thế là từ một nhà tuyên truyền ra nhiều nhà; từ một điểm triển khai ra nhiều điểm và từ một làng triển khai ra nhiều làng.

Năm 1939, do yêu cầu của cách mạng, Trung ương Đảng đã điều đồng chí Hoàng Quốc Việt chuyển sang hoạt động ở nơi khác, đồng chí Lê Hoàng- Xứ uỷ viên Xứ uỷ Bắc Kỳ được cử về thay. Lúc này, các tổ chức phường, hội phát triển rất mạnh để vừa tập hợp dân nghèo giúp nhau làm ăn, vừa đồng tâm hiệp lực chống lại bọn cường hào áp chế. Đầu năm 1940, các phường, hội này chuyển sang hoạt động bí mật và đến tháng 2 năm đó, chi bộ đảng đầu tiên ở Hoàng Vân được thành lập gồm ba đồng chí: Ngô Văn Thạnh, Ngô Văn Triệu và Nguyễn Văn Cường do đồng chí Lê Hoàng trực tiếp làm Bí thư. Thật vinh dự cho làng Vân Xuyên, hai trong số ba đồng chí đảng viên đó là người con ưu tú của làng, ghi nhận tấm lòng sắt son một lòng một dạ theo Đảng của người dân nơi này. Nhưng cũng từ đây, phong trào cách mạng bước vào thời kỳ mới đầy thử thách ác liệt. Bọn địch đánh hơi thấy vùng này có cộng sản nên chúng ra sức khủng bố, bắt bớ. Chỉ trong vòng ba năm (từ năm 1940 đến hết năm 1942), làng Vân Xuyên có tới 5 người bị bắt đi tù ở Sơn La, 5 người chạy trốn; các làng khác cũng có người bị bắt. Một điều thật đặc biệt là tuy bị đế quốc khủng bố, lùng sục vây bắt như thế nhưng tuyệt đối không một ai xưng khai, phong trào không hề bị tan vỡ, cơ sở ở cả tổng Hoàng Vân vẫn giữ vững, xóm Đá vẫn là cơ sở vững mạnh, tin cậy của Đảng. Xóm có 33 gia đình thì gần như hầu hết các gia đình có cán bộ ăn ở, đi lại và đặt cơ quan, mở lớp huấn luyện, hội họp… Suốt từ cuối năm 1938 cho đến ngày tổng khởi nghĩa tháng 8 năm 1945, làng Vân Xuyên, nhất là xóm Đá không lúc nào vắng bóng các cán bộ của Đảng. Cũng từ đó, xóm Đá được các đồng chí cán bộ tặng danh hiệu là xóm Đỏ- một tên gọi thân thương, cao quý và đầy ý nghĩa thể hiện lòng kiên trung, bền gan, vững dạ bảo vệ Đảng, bảo vệ cách mạng của người dân nơi này. Quá trình xây dựng cơ sở, phát triển lực lượng cách mạng lan từ các xã vùng thượng huyện đến các xã vùng hạ huyện Hiệp Hoà. Trải qua rèn luyện thử thách, phong trào quần chúng vững mạnh là điều kiện để Trung ương Đảng quyết định thành lập ATK II là căn cứ địa của Trung ương Đảng và Xứ uỷ Bắc Kỳ vào năm 1943, gồm các xã giáp ranh của ba huyện: Hiệp Hoà (Bắc Giang) và phía nam huyện Phú Bình, Phổ Yên (Thái Nguyên), làm bàn đạp lên căn cứ địa Việt Bắc.

Năm 1941, được cán bộ tuyên truyền về đánh Tây, đuổi Nhật chống áp bức bóc lột, ông Quất lúc đó mới 13 tuổi nhưng đã được tham gia vào Đội Thanh niên cứu quốc. Nhiệm vụ của ông là đưa đón cán bộ, làm liên lạc, truyền tin cho cán bộ. Ngoài làm liên lạc, ông còn kiêm cả nhiệm vụ quan sát cảnh giới cho cán bộ hội họp bằng cách trèo lên ngọn cây trám, cây sấu để quan sát cho được xa.

Tháng Giêng năm 1945, một lần nữa, vinh dự và trách nhiệm được giao cho Hoàng Vân khi lần đầu tiên thành lập đội tự vệ võ trang bán thoát ly ở làng Vân Xuyên. Đội tự vệ lúc ấy gồm 12 đồng chí, đều là những thanh niên hăng hái, dũng cảm, ông Quất được cử làm Đội phó. Trong một lần đi làm nhiệm vụ (tháng 4 năm 1945), dù chỉ có một khẩu súng trường và một quả lựu đạn nhưng ông đã dũng cảm tổ chức đội hình chiến đấu, bắn bị thương tên chỉ huy của địch khiến bọn chúng khiếp sợ. Tự vệ Vân Xuyên, Hoàng Vân đã đánh phá đồn Trị Cụ, đồn Chã và huyện lỵ Hiệp Hoà, tham gia khởi nghĩa cướp chính quyền huyện ngày 1 tháng 6 năm 1945. Cách mạng tháng Tám thành công, ông chính thức đi công tác thoát ly và tháng 6 năm 1946, khi vừa tròn 18 tuổi, ông vinh dự trở thành người đảng viên cộng sản.

Ông Nguyễn Thanh Quất trò chuyện với phóng viên về xóm Đỏ- vùng đất kiên trung, giàu lòng yêu nước.

Mỗi khi có dịp gặp và nghe ông kể về xóm Đỏ những ngày tiền khởi nghĩa, nơi sơ khai nuôi giấu cán bộ, trong mắt người cán bộ lão thành Nguyễn Thanh Quất luôn ánh lên niềm tự hào. Bởi quê hương ông là trung tâm của ATK II được tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân; một xã mà có đên 5 địa điểm được công nhận di tích lịch sử, hai đơn vị được tặng bằng tập thể có công với cách mạng. Tất cả truyền thống cách mạng tốt đẹp đó của quê hương luôn là động lực giúp ông và những người con xã Hoàng Vân nói riêng, huyện Hiệp Hoà nói chung vững bước đi lên, một lòng theo Đảng.

Ông Nguyễn Thanh Quất cùng lãnh đạo huyện Hiệp Hòa dâng vòng hoa tại Tượng đài Anh hùng liệt sỹ huyện Hiệp Hòa.

Ông Nguyễn Thanh Quất cùng lãnh đạo huyện Hiệp Hòa dâng vòng hoa tại Nghĩa trang liệt sỹ xã Hoàng Vân.

Hơn 70 năm theo Đảng, người cán bộ lão thành cách mạng ấy vẫn vẹn nguyên một niềm tin son sắt, một tấm lòng trung kiên với cách mạng, bởi ông được sinh ra, lớn lên và trưởng thành từ vùng quê cách mạng ấy - một xóm Đỏ của một Hoàng Vân, Hiệp Hòa anh hùng.

Phương Nhung- Nguyễn Trung